Ceci est une fiction II. Tussen pulp en fictie: van de prins geen kwaad

Een half jaar lang volgde een ploeg van dit duidingsmagazine Kroonprins Filip. Dat had een exclusief document opgeleverd en dito beelden "op plekken waar nog nooit eerder een camera geweest was", werd ons beloofd. Dat vooruitzicht was meteen goed voor een dubbele onwaarheid. De analyse van de beeldmontage toont met moeite een handvol draaidagen waarop unieke beelden werden geschoten. Tussen die beelden een onvervalste mise-en-scène van een familiemoment op het voorplein van het Kasteel van Laken. Prins Filip trapte er een balletje met de kinderen. De fietsenverzameling werd even van stal gehaald en er werden een paar rondjes gefietst op de kasseien van het Kasteel van Laken waar de nazaten van de Kroonprins normaal gesproken nooit rondjes fietsen. Na deze unieke inkijk in het familiale leven van de Kroonprins, mocht de ploeg van Koppen snel weer inpakken.

Dagtaak

De rest werd aangevuld met een impressionistische compilatie van publieke optredens van Kroonprins Filip, telkens in aanwezigheid van de verzamelde pers. Het werd een rommelige beeldmontage van een schier eindeloze en voorspelbare stoet van binnen- en buitenlandse bezoeken aan scholen, beschutte werkplaatsen, bedrijven, tentoonstellingen, ziekenhuizen, alsook plichtplegingen tijdens officiële recepties, galadiners en prijsuitreikingen. Die representatienummertjes, telkens bijgewoond met dezelfde obligate belangstellende blik en met in het kielzog een immer goedlachs monkelend en instemmend gevolg, (Zou prins Filip al ooit zijn tegengesproken?) werden voorgesteld als de dagtaak van de Kroonprins.

de Gaulle

Zo nadrukkelijk het public relationsgehalte, zo ondermaats was het informatieve soortelijk gewicht van deze langgerekte promoclip. Erger nog; journalist van dienst, Wim De Vilder, was danig verstrikt geraakt in de charme en jovialiteit van de Kroonprins, dat het resultaat een regelrechte aanfluiting was van het journalistieke metier. De opstelling en aanpak van het ingestudeerde interview en de gewillige onderdanigheid, herinnerde spontaan aan het eerste interview dat Charles de Gaulle, zo'n 40 jaar geleden, voor de Franstalige televisie gaf. Correctie: toestond. Met dat verschil evenwel dat de Kroonprins er even ontspannen en ongedwongen bijzat als een veroordeelde op een geactiveerde elektrische stoel. Je zag de fysieke inspanning om de multiliners die de media-adviseurs hadden ingefluisterd, uit het geheugen te persen. Op elk moment voelde je hoe het paleis de regieknoppen bediende en de VRT-ploeg feilloos inpakte. Kritiekloze onderdanigheid was meteen ook de grondtoon van de hele reportage.

Montage

De documentaire, gedraaid in cinema formaat steunde volledig op filmische effecten. Die moesten vooral het manifeste gebrek aan inhoud verdoezelen. Snelle beeldwisselingen - tegen een decor van heroïsche muziekfragmenten die aan John Williams deden denken, afgewisseld met lounge-achtige toefjes muzak uit de supermarkt - een overvloed aan beeldvertragingen die de emotionele toets van de uitzending kunstmatig moest opdrijven en Matrixachtige beeldversnellingen, maakten het fictiegehalte van deze reportage compleet. Hoezeer de montage de kijker in de luren legde, bleek van bij de aanvang: om 7u38 brengt Filip zijn kinderen naar school (hoeveel keer per jaar zou Prins Filip zijn kinderen naar school brengen?). Twee uur later ontmoeten we de Kroonprins in een volledig andere outfit in zijn kantoor voor een werkvergadering.

Transparantie

De kritiekloosheid waarmee de makers te werk gingen, wekte blijkbaar zoveel plaatsvervangende schaamte, dat de VRT de dag nadien de uitzending op de website van De Redactie zelf als 'promocampagne' betitelde. De reportage onthulde vooral hoezeer het Paleis en de Openbare Omroep anno 2008 bij dit soort public relations-operaties op de goedgelovigheid van de Vlaamse kijker rekenen. Die onderschatting van het publiek bleek alvast een misrekening. Volhouden dat de optelsom van enkele pertinente interviewvragen, gevolgd door telkens melige en onbeduidende antwoorden, een bewijs opleverde van de transparantie die door het Paleis waait: het blijft een even bizarre als bedenkelijke redenering.

Feyten en Pauwels

Twee VRT-journalisten, Filip Feyten en Tim Pauwels, haastten zich om in het mediatieke slipspoor van de reportage vooralsnog enige kritische noten aan de commentaren toe te voegen. En Bart Dewever werd in allerijl opgetrommeld, om in de Terzake-studio vooralsnog enige mediakritiek te laten neerdalen over deze royaal uitgesponnen promoclip, die van tevoren met zoveel bedrieglijke exclusiviteit was aangekondigd.

Essentie

Deze reportage had de levendigheid van een opgezette specht, de voorspelbaarheid van een zonsondergang , de authenticiteit van een plexiglazen diadeem en de journalistieke diepgang van een waspoedercommercial. De nieuwsredactie van VRT heeft daarmee, net zoals de RTBf een tijd geleden, ook háár fictieprogramma op de kijkers losgelaten. En hoewel deze uitzending beduidend minder tumult teweeg bracht dan de fictieve RTBf-reportage over de onverwijlde splitsing van België, was ze minstens zo hilarisch. Gelukkig zijn met echtgenote en kinderen, dat was voor de Kroonprins het énige essentiële. Terugdenkend aan dat ene magistrale beeld uit de reportage van een bloedstollende, inktzwarte dreiglucht boven het Paleizenplein tijdens het staatsbezoek van de Hongaarse president eerder dit jaar, is de Kroonprins niets liever gegund dan zich ten volle aan de essentie te wijden.

Frank Thevissen

Expert Strategische Communicatie en Politieke Marketing.